Przegląd oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego powinien być stałym elementem eksploatacji budynku, a nie jednorazową czynnością wykonywaną dopiero przy awarii. Gdy zanika zasilanie podstawowe, sprawny system ma umożliwić użytkownikom rozpoznanie drogi wyjścia, bezpieczne pokonanie schodów i zmian poziomu oraz odnalezienie sprzętu przeciwpożarowego i punktów pierwszej pomocy.
Szczególnego znaczenia nabiera to w garażach podziemnych, korytarzach pozbawionych światła dziennego, obiektach użyteczności publicznej, szpitalach, halach i budynkach o dużej liczbie użytkowników. W takich miejscach nawet krótka przerwa w działaniu instalacji może utrudnić orientację i zwiększyć ryzyko paniki.
Dlatego kontrola systemu powinna obejmować nie tylko sprawdzenie, czy oprawy się zapalają. Trzeba także zweryfikować czas zadziałania, stan akumulatorów, czytelność znaków, wymagany czas pracy oraz – podczas pomiarów – odpowiednie natężenie oświetlenia na drogach ewakuacyjnych i w innych chronionych strefach.
Najważniejsze informacje
- Oświetlenie awaryjne uruchamia się po zaniku oświetlenia podstawowego i może obejmować oświetlenie ewakuacyjne oraz zapasowe.
- Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne powinno działać przez co najmniej 1 godzinę.
- Na osi drogi ewakuacyjnej wymagane jest co najmniej 1 lx, a przy sprzęcie przeciwpożarowym i punktach pierwszej pomocy co najmniej 5 lx.
- W strefach wysokiego ryzyka wymagane jest co najmniej 15 lx i minimum 10% wartości oświetlenia podstawowego.
- W praktyce eksploatacyjnej stosuje się codzienną kontrolę wskaźników, comiesięczny test funkcjonalny oraz pełny test roczny.
- Wyniki kontroli, testów, pomiarów, napraw i wymian należy dokumentować.
Czym różni się oświetlenie awaryjne od ewakuacyjnego?
Oświetlenie awaryjne jest pojęciem szerszym. Obejmuje oświetlenie ewakuacyjne oraz oświetlenie zapasowe. Oba rozwiązania uruchamiają się w sytuacji zaniku oświetlenia podstawowego, ale pełnią inne funkcje.
Oświetlenie ewakuacyjne ma umożliwić bezpieczne opuszczenie budynku. Pomaga rozpoznać kierunek wyjścia, przeszkody, schody, zmiany poziomu, skrzyżowania korytarzy oraz miejsca, w których znajdują się urządzenia przeciwpożarowe i środki pierwszej pomocy.
Oświetlenie zapasowe stosuje się natomiast tam, gdzie po zaniku oświetlenia podstawowego konieczne jest dalsze wykonywanie czynności albo ich bezpieczne zakończenie. Jeżeli zapewnia wymagania właściwe dla ewakuacji, może jednocześnie pełnić funkcję oświetlenia ewakuacyjnego.
Drogi ewakuacyjne i strefy otwarte
Na drogach ewakuacyjnych światło powinno umożliwiać szybkie rozpoznanie kierunku wyjścia i bezpieczne poruszanie się. W strefach otwartych jego zadaniem jest ograniczenie ryzyka paniki i ułatwienie dotarcia do oznakowanej drogi ewakuacyjnej.
Strefy wysokiego ryzyka
W miejscach, w których nagły brak oświetlenia może spowodować dodatkowe zagrożenie związane z maszynami, procesem technologicznym albo charakterem wykonywanej pracy, wymagane jest oświetlenie stref wysokiego ryzyka. Powinno ono pozwolić na bezpieczne zakończenie czynności i opuszczenie stanowiska.
Gdzie należy stosować oświetlenie awaryjne ewakuacyjne?
Zakres stosowania zależy od przeznaczenia, powierzchni i sposobu użytkowania budynku. Oświetlenie ewakuacyjne jest jednym z elementów zabezpieczeń przeciwpożarowych i jest wymagane między innymi w wybranych obiektach użyteczności publicznej, obiektach zamieszkania zbiorowego, budynkach produkcyjnych i magazynowych oraz na określonych drogach ewakuacyjnych.
Pomieszczenia wymagające oświetlenia ewakuacyjnego
Do typowych przykładów należą widownie kin, teatrów i filharmonii, sale widowiskowe, audytoria, czytelnie, lokale rozrywkowe, sale sportowe i konferencyjne przeznaczone dla ponad 200 osób oraz pomieszczenia wystawowe w muzeach.
W garażach wymóg dotyczy powierzchni netto większej niż 1000 m², jeżeli są one oświetlone wyłącznie światłem sztucznym. Oświetlenie ewakuacyjne stosuje się również w budynkach użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych i magazynowych o powierzchni netto ponad 2000 m².
Drogi ewakuacyjne w obiektach publicznych i specjalistycznych
Oświetlenia ewakuacyjnego wymagają także drogi ewakuacyjne oświetlone wyłącznie światłem sztucznym, drogi w szpitalach i innych budynkach przeznaczonych głównie dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się oraz drogi w wysokich i wysokościowych budynkach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego.
Jakie wymagania musi spełniać system oświetlenia awaryjnego?
System powinien zadziałać automatycznie po zaniku oświetlenia podstawowego. Nie może wymagać ręcznej reakcji użytkownika ani obsługi technicznej, aby rozpocząć pracę w sytuacji zagrożenia.
Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne powinno działać przez co najmniej 1 godzinę. Na osi drogi ewakuacyjnej wymagane jest co najmniej 1 lx, natomiast przy sprzęcie przeciwpożarowym, przyciskach alarmowych i punktach pierwszej pomocy co najmniej 5 lx.
W strefie wysokiego ryzyka natężenie powinno wynosić co najmniej 15 lx i jednocześnie nie mniej niż 10% wartości wymaganej dla normalnej pracy w danym miejscu.
Istotny jest także czas uzyskania odpowiedniego poziomu światła. Dla dróg ewakuacyjnych i stref otwartych 50% wymaganego natężenia powinno zostać osiągnięte w ciągu 5 sekund, a pełny poziom w ciągu 60 sekund.
Projektowanie i ocena instalacji opierają się przede wszystkim na wymaganiach dotyczących oświetlenia awaryjnego oraz na dokumentacji producentów zastosowanych urządzeń. Przy eksploatacji szczególne znaczenie mają PN-EN 1838, PN-EN 50172 oraz wymagania dla opraw oświetlenia awaryjnego.
Jak często wykonywać przegląd oświetlenia awaryjnego i pomiary?
Częstotliwość kontroli zależy od rodzaju instalacji, sposobu zasilania, funkcji autotestu oraz zaleceń producenta. Najbezpieczniejszy harmonogram łączy bieżący nadzór z testami funkcjonalnymi i pełnym badaniem rocznym.
Codzienna kontrola wskaźników i stanu systemu
Każdego dnia warto wzrokowo sprawdzić wskaźniki systemu centralnego, jeżeli instalacja jest w nie wyposażona. Należy zwrócić uwagę na sygnalizację usterek, stan zasilania, komunikaty o błędach i informacje dotyczące ładowania akumulatorów.
Codzienna kontrola nie wymaga wyłączania zasilania ani uruchamiania pełnego testu. Jej zadaniem jest szybkie wychwycenie awarii, która mogła pojawić się od poprzedniego sprawdzenia.
Comiesięczny test funkcjonalny
Raz w miesiącu należy sprawdzić działanie systemu po zaniku zasilania podstawowego. Test powinien potwierdzić, że wszystkie oprawy awaryjne i wewnętrznie podświetlane znaki uruchamiają się prawidłowo.
Podczas próby należy zweryfikować:
- automatyczne przejście opraw w tryb awaryjny,
- działanie źródeł światła,
- czytelność i właściwy kierunek znaków ewakuacyjnych,
- brak widocznych uszkodzeń opraw i obudów,
- powrót systemu do normalnej pracy po przywróceniu zasilania.
Coroczny test pełnookresowy
Raz w roku wykonuje się pełny test czasu działania. System powinien pracować przez wymagany okres – co najmniej 1 godzinę albo przez dłuższy czas, jeżeli taki parametr wynika z projektu lub dokumentacji producenta.
Pełny test roczny pozwala ocenić przede wszystkim stan akumulatorów. Oprawa może działać poprawnie podczas krótkiej próby miesięcznej, a mimo to nie utrzymać wymaganego czasu świecenia podczas realnej awarii.
Przeglądy techniczne i czynności konserwacyjne urządzeń przeciwpożarowych należy wykonywać zgodnie z instrukcją producenta i dokumentacją techniczno-ruchową, nie rzadziej jednak niż raz w roku. W przypadku obiektów wymagających stałego nadzoru warto zlecić okresowy serwis instalacji przeciwpożarowych, obejmujący również kontrolę oświetlenia awaryjnego.
Jak przygotować obiekt do kontroli oświetlenia ewakuacyjnego?
Dobre przygotowanie obiektu skraca czas przeglądu i zmniejsza ryzyko pominięcia ważnych elementów. Przed rozpoczęciem kontroli warto zebrać dokumentację techniczną systemu i uporządkować informacje o wcześniejszych naprawach lub zmianach. Jeżeli instalacja była modernizowana lub przebudowywana, przydatne może być także porównanie stanu rzeczywistego z dokumentacją przygotowaną w ramach projektu zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Dokumentacja techniczna, instrukcje producenta i dziennik systemu
Przygotuj aktualny schemat rozmieszczenia opraw, instrukcje producentów, wcześniejsze protokoły, raporty z testów oraz informacje o modernizacjach. Dziennik systemu powinien zawierać daty kontroli miesięcznych i rocznych, wykryte usterki, wykonane naprawy oraz wymiany akumulatorów i opraw.
Serwisant powinien mieć dostęp do rozdzielnic, central zasilających, baterii centralnych, pomieszczeń technicznych oraz wszystkich dróg ewakuacyjnych objętych badaniem.
- Oprawy z autotestem powinny prawidłowo sygnalizować własne usterki.
- System centralnego monitorowania powinien rejestrować stan wszystkich nadzorowanych elementów.
- Instrukcja producenta powinna określać sposób konserwacji i wymagany czas pracy akumulatorów.
Jak przeprowadzić przegląd i pomiary oświetlenia awaryjnego?
Najlepiej prowadzić badanie według stałej kolejności: najpierw sprawdzić reakcję instalacji na zanik zasilania, następnie stan opraw i znaków, potem czas działania, a na końcu wykonać pomiary natężenia światła w wymaganych punktach.
Symulacja zaniku zasilania
Po odłączeniu zasilania podstawowego należy sprawdzić, czy oprawy automatycznie przechodzą w tryb awaryjny. Kontroli podlega czas reakcji, stan wskaźników oraz powrót systemu do normalnego trybu po przywróceniu zasilania.
Kontrola opraw, znaków i akumulatorów
Podczas przeglądu trzeba ocenić czystość i stan techniczny opraw, kompletność kloszy i obudów oraz czytelność piktogramów. Warto również sprawdzić, czy zmiany aranżacyjne w budynku nie zasłoniły znaków i nie zmieniły widoczności drogi ewakuacyjnej.
Akumulatory wymagają szczególnej uwagi. Należy zweryfikować ich stan, prawidłowe ładowanie oraz zdolność do utrzymania wymaganego czasu działania.
Pomiar natężenia na drogach ewakuacyjnych
Pomiary wykonuje się luksomierzem. Na osi drogi ewakuacyjnej należy sprawdzić, czy natężenie nie spada poniżej 1 lx. W centralnym pasie drogi wymagane jest co najmniej 0,5 lx. Przy sprzęcie przeciwpożarowym, przyciskach alarmowych i punktach pierwszej pomocy wymagane jest co najmniej 5 lx.
W strefach wysokiego ryzyka trzeba potwierdzić co najmniej 15 lx oraz minimum 10% wartości oświetlenia podstawowego dla danej czynności.
Szczególną uwagę warto zwrócić na:
- wyjścia ewakuacyjne,
- schody i zmiany poziomu,
- zakręty i skrzyżowania korytarzy,
- miejsca zmiany kierunku ewakuacji,
- urządzenia przeciwpożarowe i punkty pierwszej pomocy.
Jak sporządzić protokół z przeglądu oświetlenia awaryjnego?
Protokół powinien umożliwić odtworzenie przebiegu kontroli i jednoznacznie wskazać, czy system spełnia wymagania. Dokument powinien zawierać dane obiektu, datę badania, dane wykonawcy, zakres czynności oraz podstawę wykonania przeglądu.
W protokole warto opisać rodzaj systemu, liczbę opraw, sposób zasilania oraz wyniki poszczególnych prób. Jeżeli instalacja korzysta z opraw autonomicznych, należy uwzględnić stan i czas pracy akumulatorów. W systemach centralnych trzeba również odnotować stan centrali, baterii i obwodów.
Dokument powinien zawierać:
- wynik symulacji zaniku zasilania,
- informację o działaniu wszystkich opraw i znaków,
- czas pracy systemu w trybie awaryjnym,
- wyniki pomiarów natężenia oświetlenia,
- wykaz stwierdzonych usterek,
- zalecenia i termin wykonania napraw,
- datę i podpis osoby wykonującej przegląd.
Wyniki pomiarów warto przedstawić osobno dla korytarzy, schodów, wyjść, stref otwartych i innych badanych miejsc. Każdy pomiar powinien wskazywać lokalizację oraz uzyskaną wartość.
Najczęstsze usterki wykrywane podczas kontroli
Regularne testy pozwalają wykryć nieprawidłowości zanim dojdzie do realnej awarii. Do najczęstszych problemów należą:
- zużyte akumulatory i zbyt krótki czas podtrzymania,
- niesprawne źródła światła lub moduły LED,
- uszkodzone albo zabrudzone klosze,
- nieczytelne lub nieprawidłowo ustawione znaki ewakuacyjne,
- brak zasilania lub usterki obwodów,
- błędy systemu autotestu lub monitorowania,
- zasłonięte oprawy i znaki po zmianach aranżacji,
- braki w dokumentacji i niewpisane naprawy.
Wniosek
Sprawne oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne to system, którego skuteczność trzeba regularnie potwierdzać. Podstawowy nadzór obejmuje kontrolę wskaźników, test miesięczny i pełny test czasu działania wykonywany co najmniej raz w roku.
Do tego dochodzą pomiary natężenia oświetlenia i kontrola rzeczywistego układu dróg ewakuacyjnych. Wyniki należy zapisywać w dokumentacji, a każdą wykrytą usterkę usuwać bez zbędnej zwłoki. Tylko wtedy można mieć pewność, że w chwili zaniku zasilania system rzeczywiście spełni swoją funkcję.
Jeżeli chcesz zlecić kontrolę, pomiary albo okresowy przegląd instalacji, skontaktuj się z Alfa-System. Firma wykonuje przeglądy serwisowe systemów bezpieczeństwa pożarowego, w tym oświetlenia awaryjnego.
FAQ
Jak często wykonuje się przegląd oświetlenia awaryjnego?
Przeglądy techniczne i konserwację wykonuje się zgodnie z instrukcją producenta, nie rzadziej niż raz w roku. W praktyce stosuje się także kontrolę codzienną oraz test funkcjonalny raz w miesiącu.
Jak często wykonuje się test oświetlenia ewakuacyjnego?
Test funkcjonalny wykonuje się co miesiąc. Pełny test czasu pracy przeprowadza się co najmniej raz w roku.
Jak długo powinno działać oświetlenie ewakuacyjne?
Powinno działać co najmniej 1 godzinę od zaniku oświetlenia podstawowego, chyba że projekt lub dokumentacja urządzeń wymagają dłuższego czasu.
Jakie natężenie światła jest wymagane na drodze ewakuacyjnej?
Na osi drogi ewakuacyjnej wymagane jest co najmniej 1 lx, a w jej centralnym pasie co najmniej 0,5 lx. Przy urządzeniach przeciwpożarowych i punktach pierwszej pomocy wymagane jest co najmniej 5 lx.
Co obejmuje test miesięczny?
Sprawdza się przede wszystkim automatyczne przełączenie opraw w tryb awaryjny, działanie źródeł światła i znaków, widoczne uszkodzenia oraz prawidłowy powrót systemu do normalnej pracy.
Co sprawdza się podczas testu rocznego?
Najważniejszym elementem jest pełny test wymaganego czasu działania. Pozwala on ocenić stan akumulatorów i potwierdzić, że system będzie pracował przez wymagany okres podczas awarii.
Czy oprawy z autotestem trzeba dodatkowo kontrolować?
Tak. Autotest ułatwia wykrywanie usterek, ale nie zastępuje kontroli stanu instalacji, wymaganej dokumentacji, konserwacji i okresowych przeglądów.
Jak przygotować obiekt do pomiarów?
Należy przygotować dokumentację techniczną, schemat rozmieszczenia opraw, wcześniejsze protokoły i instrukcje producenta oraz zapewnić dostęp do central, rozdzielnic, baterii i wszystkich badanych dróg ewakuacyjnych.
Co powinien zawierać protokół?
Protokół powinien zawierać dane obiektu, datę i zakres przeglądu, wyniki testów i pomiarów, informacje o czasie działania, wykryte usterki, zalecenia oraz dane osoby wykonującej kontrolę.
Kto może wykonywać pomiary i testy?
Powinna je wykonywać osoba posiadająca kwalifikacje i doświadczenie odpowiednie do zakresu prac przy instalacjach elektrycznych i systemach bezpieczeństwa.
Podstawa techniczna i prawna
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – w szczególności § 181.
- Rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
- PN-EN 1838 – oświetlenie awaryjne.
- PN-EN 50172 – systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego.
- PN-EN 60598-2-22 – wymagania dotyczące opraw oświetlenia awaryjnego.